Ο Ντοστογιέφσκι είχε έναν σπάνιο τρόπο να δείχνει πως η αληθινή δύναμη δε βρίσκεται στη γνώση ή στο μυαλό, αλλά στην καρδιά. Στο μυθιστόρημά του «Ο Ηλίθιος», ο πρίγκιπας Μίσκιν είναι ένας άνθρωπος απλός, αθώος, σχεδόν παιδικός. Οι γύρω του τον βλέπουν σαν αφελή, σαν “ανόητο”, επειδή δεν ξέρει να υπολογίζει, να παίζει παιχνίδια, να προστατεύεται.
Στη σημερινή κοινωνία, πολλοί θα τον χαρακτήριζαν “αυτιστικό”. Ο Ντοστογιέφσκι, όμως, δε μιλά για αναπηρία, μιλά για αφέλεια και καθαρότητα ψυχής. Ο Μίσκιν δεν είναι ούτε ανόητος ούτε αυτιστικός είναι καθαρός. Δεν ανταποδίδει το κακό με κακό, δεν κρατάει κακία, δεν ψάχνει εκδίκηση. Κοιτά τον κόσμο με μια καλοσύνη που θυμίζει παιδική ματιά; και αυτό είναι που τον κάνει τόσο “ξένο” μέσα στην κοινωνία του.
Ο Ντοστογιέφσκι δεν τον ονόμασε “Ηλίθιο” τυχαία. Ο ήρωας του είναι “ηλίθιος” μόνο στα μάτια ενός κόσμου που έχει ξεχάσει τι σημαίνει καθαρότητα και ανιδιοτέλεια. Όταν κάποιος δε ζητά τίποτα για αντάλλαγμα, όταν αγαπά χωρίς σκοπό, οι άλλοι τον θεωρούν αδύναμο.
Ο πρίγκιπας Μίσκιν είναι ένας ανθρώπινος καθρέφτης αυτού που ο Χριστός μάς καλεί να είμαστε: διαφανείς, αγνοί, χωρίς φιλτράρισμα, χωρίς πονηριά, χωρίς συμφέρον. Στον Χριστιανισμό, η αφέλεια δεν είναι αδυναμία, είναι απλότητα ψυχής. Ο Χριστός είπε: «Αν δε γίνετε σαν τα παιδιά, δε θα μπείτε στη Βασιλεία των Ουρανών».
Αυτό ακριβώς είναι ο Μίσκιν: ένα παιδί μέσα σε σώμα ενήλικου. Είναι εκείνος που συγχωρεί, που αγαπά, που δεν κρατάει μέσα του σκοτάδι.
Ο Ντοστογιέφσκι μάς δείχνει πως ο κόσμος γελά με αυτούς τους ανθρώπους, γιατί δεν τους καταλαβαίνει.
Και όμως, ίσως αυτοί είναι που κρατούν τον κόσμο όρθιο.
Στην εποχή μας, όπου η εξυπνάδα ταυτίζεται με το συμφέρον, ο «Ηλίθιος» είναι μια υπενθύμιση πως το μεγαλύτερο θάρρος είναι να παραμένεις αγνός.
Να μην αφήνεις τη σκληρότητα των άλλων να σε αλλάξει.
Να μένεις απλός, ευγενικός, αληθινός; ακόμα και αν αυτό σημαίνει πως μερικοί θα σε πουν “αφελή”.
Γιατί, όπως και στον Χριστιανισμό, η αληθινή σοφία δεν είναι να γνωρίζεις, είναι να αγαπάς.
